Bu durumun temelinde, beynimizin derinliklerinde yer alan ve vücut sıcaklığımızı bir "termostat" gibi ayarlayan hipotalamus bölgesi yatar. Normalde hipotalamus, vücut sıcaklığımızı ortalama 37 santigrat derece gibi belirli bir "set noktasında" tutmaya programlıdır.
Ancak bir enfeksiyonla (bakteriyel veya viral) karşılaştığında, bağışıklık sistemimiz pirojen adı verilen kimyasallar (örneğin sitokinler) salgılar. Bu pirojenler kan dolaşımıyla hipotalamusa ulaşır ve adeta termostatın düğmesini yukarı çevirirler. Yani, hipotalamusun yeni "normal" sıcaklık hedefi aniden yükselir; örneğin 37'den 39 dereceye çıkar.
İşte tam bu noktada kafa karıştıran durum başlar: Senin vücudun hala 37 derecedeyken, beyninin yeni hedefi 39 derece olmuştur. Vücudun, sanki donmak üzereymiş gibi, aniden kendini bu yeni, yüksek hedefin altında algılar. Bu "algılanan" soğukluk, yani aslında olması gereken sıcaklıktan daha düşük olduğunu düşünmesi, seni üşütür.
Bu durumu telafi etmek için vücut iki ana mekanizmayı devreye sokar:
Yani, kısacası, ateşin yükselirken üşümen ve titremen, aslında vücudunun yeni ve daha yüksek bir sıcaklık hedefine ulaşmak için tüm gücüyle çalıştığının bir göstergesidir. Beynin diyor ki, "Hemen 39 dereceye çıkmalıyız!", vücudun da bu emri yerine getirmek için titreyerek ve ısı kaybını önleyerek elinden geleni yapıyor.
Tecrübelerime göre, bu titreme anında üşüme hissini gidermek için üzerine kat kat battaniye örtmek faydalı olabilir, zira bu dışarıdan ısı kaybını azaltır ve vücudun içsel ısı üretimini destekler. Ancak, ateşin yükselip yeni set noktasına ulaştığında ve stabil hale geldiğinde, bu titreme ve üşüme hissi genellikle kaybolur, çünkü vücut artık hedef sıcaklığına ulaşmıştır. Bu aşamada, aşırı ısınmayı önlemek için kat kat örtüleri azaltmak daha mantıklı olacaktır.
Ateşin yükselirken üşümen ve titremen, aslında vücudunun hayatta kalma mekanizmalarının kusursuz bir dansı. Temelinde yatan şey, beyninin sıcaklık merkezinin, yani hipotalamusunun ayar noktasının değişmesidir.
Vücuduna bir mikrop girdiğinde (virüs, bakteri) ya da iltihabi bir durum oluştuğunda, bu durum "pirojen" adı verilen maddelerin salgılanmasına yol açar. Bu pirojenler, kan dolaşımıyla hipotalamusa ulaşır ve onu prostaglandinler üretmeye teşvik eder. İşte kilit nokta burada: prostaglandinler, hipotalamusunun normalde 37°C civarında olan "ayar noktasını" yükseltir; örneğin 39°C'ye çıkarır.
Şimdi senin vücudun için ilginç bir durum oluşur. İç sıcaklığın hala 37°C'lerdeyken, beynin artık 39°C'ye ulaşması gerektiğini düşünür. Yani mevcut sıcaklığını, yeni hedef sıcaklığın altında algılar. İşte bu "fark", senin üşüme hissini tetikler.
Vücudun, bu yeni, daha yüksek ayar noktasına ulaşmak için canla başla çalışmaya başlar:
Ateşin yükselirken hissettiğin bu soğukluk, dışarıdaki gerçek soğukluktan değil, vücudunun kendi iç "ayar noktası" ile mevcut sıcaklığı arasındaki farktan kaynaklanır. Ayar noktası yükseldikçe, mevcut sıcaklığın ona yetişmesi için çabalarsın ve bu çaba sana üşüme ve titreme olarak geri döner.
Benim tecrübelerime göre, bu durumu iyi anlamak, ateşli bir hastayı yönetirken çok önemli. Çoğu kişi üşüdüğü için hemen üstünü örtme eğilimindedir. Ancak aşırı örtünmek, vücudun zaten yükseltmeye çalıştığı sıcaklığı daha da artırarak ateşin daha da yükselmesine neden olabilir. Önemli olan, vücudunun kendi ayar noktasına ulaşmasına izin vermek ve bu süreçte onu rahat ettirmektir. Eğer titreme çok şiddetli ve rahatsız ediciyse, doktor kontrolünde ateş düşürücü kullanmak, hipotalamusun ayar noktasını düşürerek bu döngüyü kırabilir ve seni rahatlatır.