Benim lise dönemimde en çok uyuduğum ders, açık ara Coğrafya idi. Bu durumun tek bir sebebi yoktu; aslında birden fazla faktör bir araya gelerek Coğrafya dersini benim için adeta bir uyku labirentine çevirirdi.
Öncelikle, genellikle sabahın ilk derslerinde veya öğle yemeğinden hemen sonra denk gelmesi büyük bir etkendi. Biliyorsun ki, lise çağındaki bir gencin biyolojik saati, melatonin salgısının gecikmesi sebebiyle sabah erken saatlerde uyanmaya ve derse odaklanmaya pek elverişli değildir. Sabahın ilk dersi zaten uykulu başlayan günün zirve noktası olurdu. Öğle yemeğinden sonra ise, özellikle karbonhidrat ağırlıklı bir yemek yemişsen, kan şekerindeki ani iniş çıkışlar ve o meşhur "yemek sonrası rehaveti" kaçınılmazdı.
İkincisi, dersin yapısı ve öğretim şekli. Coğrafya dersleri zaman zaman harita okuma, ülke bilgileri, iklim tipleri gibi yoğun ezber gerektiren veya veri odaklı konuları içeriyordu. Eğer öğretmen, dersi interaktif hale getirmek yerine daha çok tahtadan veya kitaptan monoton bir ses tonuyla aktarıyorsa, beynin kendini kapatması çok daha kolay olurdu. Hani o hafif mırıltılı, bilgi yüklü ama az görselli ders anlatımları... İşte o anlarda zihin, istemsizce başka diyarlara yolculuğa çıkmaya başlıyordu.
Üçüncü ve belki de en önemli faktörlerden biri de benim konuya olan ilgim ile dersin işleniş biçiminin çatışmasıydı. Coğrafya genel olarak ilgimi çeken bir alandı, ama dersin içinde boğulduğun detaylar veya konuyu günlük hayatla bağdaştıramadığın anlar, o ilgiyi sürdürmeyi zorlaştırıyordu. Dersin pasif dinleyici modunda geçmesi, aktif katılımın olmaması, zihinsel uyanıklığı en aza indiriyordu.
Peki, bu durum sadece Coğrafya'ya mı özeldi? Elbette hayır. Senin de aklına gelmiştir; Matematik'in soyut ispat dersleri, Tarih'in kronoloji bombardımanına tutulduğun kısımları veya Felsefe'nin derinlemesine kavramları da potansiyel uyku dersleri olabilirdi. Aslında mesele dersin kendisinden ziyade, senin o anki fizyolojik ve psikolojik durumunla dersin sunuluş biçiminin birleşmesiydi.
Bu durumu nasıl yönetebilirsin dersen, benim de zaman zaman uyguladığım bazı pratik çözümler vardı:
Sonuç olarak, lisede hangi dersin en çok uyku getirdiği kişisel olsa da, arkasındaki nedenler genellikle biyolojik, psikolojik ve pedagojik faktörlerin birleşimidir. Önemli olan, bu durumu fark edip kendine en uygun stratejileri geliştirmendir.