"El, elin essegini türkü çığırarak arar" deyimi, bir insanın kendi değerini veya emeğini tam olarak bilmesi ve bunu dışarıya karşı gururla, sevinçle ve gösterişle ifade etmesi gerektiği anlamına gelir. Bu söz, genellikle bir başarıya ulaşıldığında, bir işin hakkıyla yapıldığında veya kişiye hayata dair bir hak teslim edildiğinde kullanılır.
Bu deyim, Türk kültüründeki atmaca avcılığı veya eğitimi geleneğinden doğar. Eskiden avcılar, köpekleri (essek) eğitirken sadece itaat değil, aynı zamanda sahibine duyduğu sevgiyi ve bağlılığı da gösterecek şekilde davranışlar sergilemelerini isterdi. Köpeğin, sahibinin çağrısına veya yakınlığına koşarak, havlayarak ve sevinç gösterileriyle tepki vermesi, eğitimin ne kadar iyi yapıldığının ve köpeğin ne kadar değerli olduğunun bir kanıtıydı. "Türkü çığırarak" ifadesi, bu sevincin ve mutluluğun en yüksek, en gürültülü ve en coşkulu halini simgeler. Yani sadece sessizce gelmek yetmez; varlığınla, enerjisiyle ve gururuyla ortaya çıkmalısın.
Günlük hayatta bu deyim şu durumlarda sıkça kullanılır:
Emeğin karşılığını almakta: Bir insan yıllarca bir işe ter döktüyse ve sonunda o işten beklediği maddi veya manevi karşılığı alıyorsa, bunu gururla paylaşması bu deyimle ifade edilir.
Hakkını aramakta: Bir kişinin kendi haklarını, saygısını veya onurunu alırken çekingen davranmaması, aksine bunu yüksek sesle ve gönül rahatlığıyla talep etmesi.
* Başarıyı kutlamakta: Bir sınavdan yüksek puan almak, bir projeyi başarıyla tamamlamak gibi durumlarda kişinin mutluluğunu tüm dünyaya duyurması.
Buradaki asıl püf nokta görünürlük ve gururdur. Türk atasözleri ve deyimleri genellikle içe dönük, mütevazı bir duruşa yönlendirir; ancak bu deyim tam tersini söyler. Kişinin kendi değerini küçümsememesi, başkalarının takdirini bekleyerek sessiz kalmaması gerektiğini vurgular. Eğer emeğin varsa, kaliten varsa, bunu "türkü çığırarak" yani en yüksek sesle, en güzel şekilde haykırman gerekir.
Pratik bir örnek: Diyelim ki uzun süredir üzerinde çalıştığın bir eseri bitirdin ve yayımladın. Yayıneviyle olan görüşmelerde fiyatı düşük tutmak yerine, eserinin özgünlüğünü ve senin uzmanlığını vurgulayarak beklentini yüksek tutman ve bunu gönül rahatlığıyla savunman, bu deyimdeki ruhu yansıtır. Kendinden şüphe etme, değerini bil ve bunu gururla ortaya koy.