Rusya’nın dünya genelindeki askeri varlığı, Sovyet dönemi miraslarından ve 2014’teki Kırım ilhakından bu yana değişen jeopolitik dengelerden besleniyor. Ancak "askeri üs" tanımı kritik; bazıları kalıcı üslerken, bazıları sadece filo çekme veya teknik bakım alanları. Durumu netleştirmek için coğrafi bölgelere göre incelemek en doğrusu.
Bu bölge Rusya için stratejik öncelik tahtında. Gürcistan topraklarındaki Abhazya ve Güney Osetya bölgeleri, Moskova’nın fiilen kontrol ettiği ve kalıcı askeri varlık bulundurduğu alanlardır. Burada on binlerce askeri personel bulunmaktadır ve bu durum, Rusya’nın "donmuş çatışma" bölgelerinde güvenlik şemsiyesi kurma stratejisinin en somut örneğidir.
Kazakistan topraklarındaki Baikonur Uzay Üssü, Rusya’nın uzay programlarının kalbi. Burası sadece askeri değil, kritik bir altyapı noktasıdır. Ayrıca Tacikistan’daki Dushanbe yakınlarındaki 205. Askeri Üs, Orta Asya’daki istikrarı sağlama ve terörle mücadele operasyonları için bir köprü başı görevi görür. Türkmenistan ve Özbekistan’da ise daha çok askeri-politik danışmanlık ve dönemsel konuşlanmalar söz konusudur; kalıcı, devasa üslerden ziyade etkileşim odaklı bir varlık hâkimdir.
Buradaki durum, Ukrayna savaşı öncesindeki "hibrit savaş" doktranının uygulandığı alandır. Baltık ülkeleri (Letonya, Litvanya, Estonya) sınırlarında Rusya’nın resmi bir "üyesi" yoktur; ancak Kursk bölgesindeki altyapısı ve Kaliningrad’daki nükleer kapasiteli kısa menzilli füze sistemleri (İskender), bu bölgeleri fiilen tehdit altındadır.
En tartışmalı konu Kırım ve Abykhazya’dır. Kırım, 2014’ten bu yana Rusya’nın 5. Filosu’nun ana üssü durumundadır. Batı Ukrayna sınırındaki Belgorod ve Kursk bölgelerindeki yoğunlaşan askeri birlikler, bu bölgedeki "gri alan" savaşın temelini oluşturur.
Suriye’deki Humus (Hmeimim Hava Üssü) ve Latakia (Tartus Donanma Üssü), Rusya’nın Akdeniz’deki tek kalıcı deniz ve hava varlığıdır. Tartus, Rus Donanması’nın Akdeniz’deki gemilerini ikmal etmesine olanak tanır; Hmeimim ise hava operasyonlarının merkezidir. Bu üsler, Rusya’nın Orta Doğu’daki siyasi ağırlığını askeri gücüyle desteklemesinin en kritik simgeleridir. İran ile yapılan anlaşmalar, gelecekteki potansiyel işbirliklerine zemin hazırlasa da, şu an için aktif bir Rus askeri üssü bulunmamaktadır; sadece stratejik ortaklık vardır.
Bu listeyi okurken, "fiili kontrol" ile "soyut anlaşma" arasındaki farka dikkat et. Örneğin, Türkmenistan ile olan iyi ilişkiler, orada bir üs anlamına gelmez; ancak Abhazya’daki varlık, bağımsız bir devletin topraklarında daimi bir Rus ordusu demektir. Jeopolitik analizlerde haritalardaki bayraklardan ziyade, fiilen konuşlanmış birliklerin varlığına bakmak çok daha isabetli sonuçlar verir. Rusya’nın stratejisi, geniş bir coğrafyada "etiket" koymaktan çok, fiili güç projeksiyonu yapmaktır.
Rusya'nın askeri üsleri ve önemli askeri varlıkları, genellikle SSCB sonrası coğrafya ve stratejik çıkarlar doğrultusunda konumlanmış durumda. İşte sana güncel durumu ve bazı önemli detayları:
Rusya'nın en belirgin ve tam teşekküllü askeri üsleri genellikle eski Sovyet cumhuriyetleri topraklarında ve Orta Doğu'daki stratejik noktalarda bulunuyor:
Bu bölgeler uluslararası hukuk açısından tartışmalı olsa da, Rusya buralarda önemli askeri kuvvetler bulunduruyor:
Bu ülkelerde doğrudan "üs" adıyla olmasa da, Rusya'nın derin entegrasyonu ve önemli askeri tesisleri bulunuyor:
Son dönemde Rusya, özellikle Afrika'da ve bazı eski stratejik noktalarda daha esnek askeri varlıklar oluşturmaya başladı:
Özetle, Rusya'nın askeri üs politikası, ağırlıklı olarak yakın çevresini (eski Sovyet coğrafyası) güvence altına almak ve stratejik bölgelerde (Suriye örneği) küresel etki alanını korumak üzerine kurulu. Bu varlıkların bazıları tam teşekküllü üsler iken, bazıları lojistik noktalar, radar istasyonları veya barış gücü kisvesi altındaki fiili askeri güçler olarak karşımıza çıkıyor. Benim tecrübelerime göre, bu üslerin çoğu, Rusya'nın askeri doktrininde "yakın çevre" olarak tanımlanan bölgelerdeki etkisini sürdürme ve potansiyel tehditlere karşı bir tampon bölge oluşturma amacına hizmet ediyor. Özellikle Suriye'deki üsler, Moskova'nın küresel bir oyuncu olarak konumunu pekiştirmesi açısından kritik öneme sahip.