Avustralya’nın bir "kuruluş tarihi" tek bir gün veya yıl olarak ifade edilemez, çünkü bu coğrafya modern anlamda ulusal bir devlet yapısına, uzun ve katmanlı bir süreç üzerinden evrilmiştir. Ancak tarihsel açıdan en kritik eşik, 26 Ocak 1788’dir. Bu tarihte Amiral Arthur Phillip, Sidney Limanı’na (bugünkü Sidney Harbour’ı) ilk İngiliz kolonisi olan New South Wales’i kurmak için ayak bastı. Bu olay, kıtanın İngiliz sömürgeleşmesinin ve daha sonraki modern devlet yapısının fiili başlangıcı olarak kabul edilir.
Asıl "ulusal" kimliğin kazanılması ise 19. yüzyılda başlamış ve 20. yüzyılın başında tamamlanmıştır. 1850’lerden itibaren kıtadaki farklı eyaletler (Victory, Queensland, Tasmania vb.) kendi yerel yönetimlerini kurmaya başlayınca, bu parçaların tek bir çatı altında toplanması ihtiyacı doğdu. Bu süreç, 1901 yılında Avustralya Federasyonu’nun (Commonwealth of Australia) resmen ilan edilmesiyle taçlandı. 1 Ocak 1901 tarihinden itibaren Avustralya, Britanya İmparatorluğu’nun bir parçası olmakla birlikte, kendi parlamentosu ve anayasası olan yarı bağımsız bir dominion statüsüne kavuştu.
Birçok insanın "başlangıç" olarak gördüğü tarih, siyasi bağımsızlık anıdır. 1931 yılında Westminster Yasası kabul edilerek Avustralya, İngiltere’ye bağımlı olmadan kendi yasa ve dış politikasını belirleme yetkisi kazandı. Ancak hukuki olarak tam egemenlik, 1986 yılında Avustralya Yurttaşlık Yasası (Australia Acts) ile tamamen sağlandı. Bu yasa ile birlikte, Avustralya’nın yasama yetkisi artık Londra’daki İngiliz Parlamentosu’na değil, tamamen kendi ulusal ve eyalet meclislerine devredildi.
Bir uzman olarak şunu belirtmeliyim: "Kuruluş" derken kastedilen şeyin sömürgeleşme mi yoksa ulusal birleşme mi olduğunu netleştirmek hayati önem taşır.
Pratikte, tarihî kaynaklara bakarken 1901 yılını "kuruluş" olarak işaretlemeniz, siyasi yapıyı anlamak için en doğru referans noktasıdır. 1788 ise kültürel ve sömürge geçmişinin başlangıcıdır. Kıtanın yerli halkları (Aborjinler ve Torres Boğazı Adalıları) açısından bakıldığında ise tarihin 60.000-65.000 yıl öncesine dayandığını ve Avustralya’nın dünyadaki en eski sürekli yerleşim alanlarından biri olduğunu unutmamak gerekir.
Sonuç olarak, Avustralya’yı "kurulmuş" bir devlet olarak tanımlıyorsan 1901’i, İngiliz kolonisi olarak düşünüyorsan 1788’i, tam egemenlik açısından ise 1986’yı referans almalısın.
Avustralya’nın “kuruluşu” ifadesi, hangi açıdan bakıldığına göre iki temel tarihle açıklanabilir:
| Olay | Tarih | Açıklama |
|------|-------|----------|
| İlk Britanya Yerleşimi | 26 Ocak 1788 | Kaptan Arthur Phillip, Botany Bay’e (sonra Sydney’e) ilk resmi İngiliz kolonisini kurdu. Bu tarih, Avustralya’nın modern devlet yapısının temellerinin atıldığı gün olarak kabul edilir. |
| Federasyon (Bağımsızlık) | 1 Ocak 1901 | Altı ayrı kolon (New South Wales, Victoria, Queensland, South Australia, Western Australia, Tasmania) bir araya gelerek Avustralya Birliği’ni (Commonwealth of Australia) oluşturdu. Bu, günümüz Avustralya’sının resmi kuruluşudur. |
Bu iki tarih, Avustralya’nın tarihsel gelişimini anlamak için birlikte değerlendirilmelidir. Hem sömürgecilik dönemi hem de bağımsız bir ulus olma süreci, ülkenin bugünkü kültürel çeşitliliği ve politik yapısının temelini oluşturur.
Umarım bu özet, sorunuza net bir yanıt verir.