İnka evreninde yaratılış sürecinin başını çeken ve bu kutsal eyleme "yardım eden" (aslında onu fiilen gerçekleştiren) tanrı, tartışmasız şekilde Viracocha'dır. Ancak bu ismi yalnızca bir isim olarak almak, mitolojinin derinliğini kaçırmak olur. Sen bu miti incelerken, Viracocha'nın sadece bir "yardımcı" değil, Yaratıcı Tanrı (Creator God) olduğunu, hatta bazen "Baba Tanrı" veya "Yıldızlı Denizden Çıkan" şeklinde tasvir edildiğini bilmelisin.
Mitlere göre, başlangıçta dünyada sadece su ve gökyüzü vardı. Viracocha, bu boşlukta belirdi ve öncelikle güneşi (Int), ayı (Mama Killa) ve yıldızları yaratarak gökyüzünü aydınlattı. Ancak bu kozmik düzenleme yeterli değdi; yeryüzünde yaşam yoktu. İşte tam bu noktada, Viracocha'nın en kritik hamlesi devreye girer:
Sorudaki "yardım eden" ifadesi, bazen mitolojik yorumlarda karışıklığa yol açabilir. Eğer kastettiğin, viracocha'nın yaratılış eylemini tamamladıktan sonra dünyayı terk etmesiyle oluşan boşluğu dolduran veya bu süreci tamamlayan diğer güçlerse, burada Pachacamac (Toprak ve Dinamizm Tanrısı) devreye girer. Pachacamac, Viracocha'nın yarattığı toprağa ruh ve canlılık veren, depremleri ve doğanın döngülerini yöneten bir varlık olarak kabul edilir.
Ancak standart akademik ve kültürel konsensüs şudur: Yaratılışın baş aktarı ve tek kaynağı Viracocha'dır. Diğer tanrılar (Int, Mama Killa, Pachacamac, Illapa vb.) Viracocha'nın yarattığı kozmik düzenin parçaları veya onun tarafından yetkilendirilmiş alt tanrılardır.
Bu miti incelerken dikkat etmen gereken püf nokta şu: İnka mitolojisi yazılı bir literatüre sahip olmadığı için, kaynaklar büyük ölçüde İspanyol kronikçilerinin (Garcilaso de la Vega, Cieza de León vb.) aktarımlarına dayanır. Bu nedenle "yardım eden tanrı" ifadesi, farklı kronikçiler arasında küçük varyasyonlar gösterebilir. Ancak Viracocha'nın merkezi konumu tüm kaynaklarda sabittir. Onu, Hristiyan teolojisindeki Tanrı ile kıyaslayan kronikçiler, bu benzetmeyi Viracocha'nın evrensel yaratıcı gücünü vurgulamak için yapmışlardır. Özetle, yaratılış mitinin mimarı ve eylem sahibi Viracocha'dır; diğer tüm tanrılar onun yarattığı düzenin içinde varlık bulur.
İnka kozmolojisinin kalbinde Viracocha “her şeyi yaratan” tanrı olarak ön plandadır. Ancak yaratılışın tamamlayıcı ve yönlendirici gücünü sağlayan, dünyayı aydınlatıp insanlara hayat veren tanrı Inti’dir.
İnka mitolojisinde Viracocha evreni “yaratır”, fakat Inti (Güneş Tanrısı) bu yaratılışın hayat verici, yönlendirici ve sürdürücü gücüdür. Inti olmadan, Viracocha’nın şekillendirdiği dünya karanlıkta kalır, insan toplulukları ise tarımsal ve kültürel açıdan gelişemezdi. Bu yüzden “yaratılış mitine yardım eden tanrı” sorusunun cevabı Inti olarak kabul edilir.
“Inti’nin ışığı olmadan, Viracocha’nın eserleri sadece bir gölge kalır.”
Eğer Peru’ya bir gezi planlıyorsanız, Cusco’da Qoricancha’yı ve Machu Picchu’da Intihuatana’yı mutlaka görmeyi unutmayın; tarih sahnesinde Inti’nin izlerini adım adım hissetmek, mitolojiyi canlı deneyimle buluşturur. ??