Question

Tarihte KİLİKYA olarak bilinen yer günümüzde neresidir ?

Answer 1

Kilikya (Latince: Cilicia), Antik Çağ’dan Osmanlı döneminin sonlarına kadar Akdeniz kıyılarında, Toros Dağları’nın güney eteklerinde uzanan geniş bir coğrafyayı kapsar. Günümüzdeki karşılığı büyük ölçüde Mersin, Adana, Osmaniye, Hatay ve Gaziantep illerimizin güneybatı ve batı kesimlerini, ayrıca Kayseri ve Niğde illerinin güneydoğu uçlarını içeren bölgedir. Ancak bu coğrafi sınırı anlamak için "Yüksek Kilikya" ve "Düşük Kilikya" ayrımını bilmek kritik önem taşır.

Coğrafi İki Ayrım: Dağlar ve Kıyı

Tarih kitaplarında sıkça karşılaştığın bu ayrım, günümüzdeki il sınırlarıyla birebir örtüşmez ama jeolojik ve kültürel izlerini taşır:

1. Düşük Kilikya (Cilicia Pedias): Toros Dağları’ndan Akdeniz’e kadar inen, verimli ve düz kıyı şerididir. Günümüzde Mersin’in tamamı, Adana’nın batısı ve güneyi, Osmaniye’nin batısı ve Hatay’ın Antakya’dan güneye doğru uzanan kıyı kuşağı (İskenderun, Samandağ) bu bölgeye denk gelir. Roma ve Bizans dönemlerinde liman şehirleri (Tarsus, Misis, Seleucia) burada yoğunlaşmıştır.
2. Yüksek Kilikya (Cilicia Trachaea): Toros Dağları’nın yüksek, engebeli ve ormanlık iç kesimleridir. Bu bölge, günümüzde Adana’nın doğusu, Gaziantep’in güneyi, Kayseri’nin güneydoğusu ve Niğde’nin güneyi ile Osmaniye’nin doğu ve kuzey kesimlerini kapsar. Antik kaynaklarda "sarp" veya "kaba" olarak anılan bu bölge, ganimetçilerin sığındığı dağlık alanlardı.

Neden Sınırlar Bulanık?

Osmanlı İmparatorluğu, 19. yüzyılın sonlarında idari düzenlemelerle Kilikya Vilayeti’ni kurmuştur. Bu vilayet, günümüzdeki Mersin, Adana, Osmaniye, Hatay ve Gaziantep illerinin büyük bölümünü içeriyordu. Cumhuriyet’in ilk yıllarında yapılan idari reformlarla bu vilayetler bölünmüş ve bugünkü il haritaları şekillenmiştir. Bu yüzden "Kilikya'nın neresi?" sorusunun tek bir ille cevaplanması mümkün değildir; o, beş ilin kesişim kümesidir.

Pratik Bir İpucu: Haritaya Nasıl Bakmalısın?

Eğer bir gezi planlıyorsan veya tarihi bir metin okuyorsan, eline bir Türkiye haritasını al ve Toros Dağları’nın güney eteklerinden Akdeniz kıyısına kadar inen o yarımay şeklindeki alanı hayal et. Bu yarımay, Mersin’den başlayıp Hatay’ın güney ucuna kadar uzanır. İçerideki dağlık bölümler ise Adana ve Gaziantep’in güney ilçelerinde (örneğin Kozan, İslahiye, Pozantı) kendini gösterir.

Tarihi bir kaynağa "Kilikya’dan gelen" bir ismi veya olayı okuduğunda, aklında hemen Mersin-Adana-Hatay üçgenini tut. Eğer olay dağlık bir çatışmayla ilgiliyse gözünü Adana-Gaziantep sınırındaki Toros eteklerine çevir. Bu basit coğrafi filtre, antik kaynakları günümüz haritasına yerleştirirken seni yanıltmaz.