Sıradanlaşan şiddet, aslında bir "davranış bozukluğu"ndan çok, sosyal mimarinin çöküşünün en acı semptomudur. Artışın arkasındaki en kritik faktör, dijital çağın getirdiği duygusal yalıtım ve anlık tatmin döngüsüdür. İnsan beyni, evrimsel süreçte yüz yüze iletişim ve empati kurma kapasitesine göre şekillenmiştir; ancak ekranlar ve sosyal medya, bu biyolojik temeli kökten sarsmıştır.
Sosyal medyada sürekli karşılaştığımız öfke içerikleri ve kutuplaştırıcı dil, sinir sistemimizi kronik bir "savaş ya da kaç" modunda tutar. Bu durum, prefrontal korteksin (rasyonel karar verme merkezi) baskılanmasına yol açar. Sonuç olarak, en küçük bir tetikleyici bile orantısız bir tepkiyi tetikler. Bir zamanlar mahalle baskısı ve toplumsal denetim mekanizmaları olan "gözler", bugün dijital dünyada görünürlük kaybına uğradığı için, saldırganlık eşiği düşmüştür.
Ekonomik belirsizlikler ve konut sorunu gibi yapısal stres faktörleri, bireylerin kontrol duygusunu zedeleyerek agresif davranışlara zemin hazırlar. Ancak asıl çarpıcı nokta, cezalandırma mekanizmalarının algılanan yavaşlığıdır. Şiddet uygulayan birey, eyleminin anında ve kesin bir bedeli olacağına dair inancını kaybettiğinde, saldırganlık maliyeti düşer. Bu, sadece hukuki bir boşluk değil, toplumsal bir sözleşme krizidir.
Bu döngüyü kırmak için bireysel terapi kadar, kurumsal önleme da şarttır. Okullarda ve iş yerlerinde sadece "şiddet yasaktır" demek yetmez; duygusal zeka ve çatışma çözümü becerilerinin erken yaşta somut pratiklerle öğretilmesi gerekir.
Ben gözlemlediğim en etkili pratiklerden biri, kriz anında fiziksel mesafe kurmak ve o anki "ben" merkezli öfkeden, "biz" merkezli bir diyaloga geçmeye zorlamaktır. Eğer çevrendeki bir kişi öfke nöbeti geçiriyorsa, onu "haksız" ilan etmek yerine, hissini onaylayıp (validasyon) ardından sınırları net çizmek, çoğu zaman tırmanan şiddeti durdurur. Unutma, şiddet bir patlama değil, yapılandırılmamış bir iletişimin kaçınılmaz sonucudur. Toplumsal olarak bu yapıyı onarmazsak, vakalar artışını sürdürmeye devam edecektir.
Sadece "artıyor" demek yetmez, aslında görünürlük artıyor. Eskiden bir mahalle kavgası ya da aile içi şiddet olayı, çay ocaklarında fısıltıyla dolaşıp unutulur giderdi. Şimdi ise cep telefonuyla çekilip 10 dakikada milyonlarca insana ulaşıyor. Yani vakaların sayısı sabit kalmış olabilir ama algımız ve erişimimiz değişti.
Sinema ve dizi sektörüne baktığımda, bu konunun en büyük tetikleyicilerinden biri şiddetin estetikleştirilmesi olduğunu görüyorum. Özellikle son yıllarda popüler dizilerde, mafya estetiği ve sert diyaloglar öylesine sık tekrarlanıyor ki, izleyici bunu bir "yaşam tarzı" ya da "erkeklik/otorite göstergesi" olarak kodluyor. Seyirci, ekranda gördüğü o soğukkanlı şiddeti, kendi hayatındaki çatışmalarına taşıyor. Bu, doğrudan bir suç çağrısı değildir ama toplumsal eşik değerini düşürüyor. İnsanlar, şiddeti "çözüm" değil, "gerekli bir araç" olarak görmeye başlıyor.
Bir diğer kritik nokta da anonimlik ve ödül mekanizması. Sosyal medyada birine hakaret edip aşağılama yapan kişi, çoğu zaman bedel ödemiyor; aksine beğeni alarak sosyal statü kazanıyor. Bu dijital alanlardaki "küçük şiddetler" (siber zorbalık, tehdit, taciz), gerçek hayata yansıyor. İnsanların empati kasları, sürekli maruz kaldığı olumsuz içeriklerle zayıflıyor. Sabırla ve soğukkanlılıkla çözüm üretmek yerine, anlık tepki vermek (öfke patlaması) çok daha cazip hale geliyor.
Son olarak, toplumsal duyarlılığın artması da var. Kadın hareketleri, sivil toplum kuruluşları ve gazetecilerin daha agresif ve ısrarcı bir şekilde bu vakaları gündemde tutması, istatistiksel bir artış yanılsaması yaratabiliyor. Ama bu kötü bir şey mi? Hayır. Güçlü bir toplum, sorunlarını görmezden gelir ama onlarla yüzleşir.
Benim gözlemime göre, asıl tehlike şiddetin kendisi değil, şiddetin günlük hayatın rutini haline gelmesi. Eğer bir filmde ya da dizide karakterin en güçlü anı, silahını çektiği an ise, izleyen çocuk ya da genç de o refleksle büyür. Medya okuryazarlığı ve aile içi sağlıklı iletişim, bu döngüyü kırmak için en temel duasıdır. Şiddet, zayıflığın zırhıdır; güç, sabırdan ve sözden gelir.