Türkiye'de en yaygın hayvancılık kolunu tek bir başlık altında toplamak yerine, ekonomik değer ve üretim hacmi ile hayvan sayısı ve coğrafi yaygınlık ekseninde bir ayrım yapmak daha doğru olacaktır.
Ekonomik katma değer, süt ve et üretimi hacmi, modern işletmecilik anlayışı ve sağladığı istihdam açısından bakarsan, büyükbaş hayvancılık (sığır yetiştiriciliği) açık ara öndedir. Özellikle son yıllarda devlet destekleri ve yem sanayisindeki gelişmelerle birlikte, besi ve süt sığırcılığı oldukça cazip hale geldi.
Özellikle koyun ve keçi yetiştiriciliği, hayvan sayısı ve zorlu coğrafi koşullara adaptasyon açısından hala oldukça yaygındır. İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinin geniş meralarında ve kırsal kesimlerde küçük aile işletmeleri için önemli bir geçim kaynağıdır.
Bir hayvancılık uzmanı olarak şunu net bir şekilde ifade edebilirim: Sayısal olarak küçükbaş hayvan varlığı hala yüksek olsa da, Türkiye ekonomisine sağladığı katma değer ve modern tarım uygulamalarının odağı açısından bakıldığında, büyükbaş hayvancılık kesinlikle daha baskın ve geleceği daha parlak bir sektördür. Örneğin, kırsalda bir yatırımcıyla fizibilite çalışması yaptığımızda, büyükbaş hayvancılığın (özellikle süt sığırcılığının) geri dönüş süresi, ölçeklenebilirliği ve pazar garantisi açısından küçükbaş hayvancılığa göre daha cazip çıktığını sıklıkla görürüz. Küçükbaş hayvancılık, daha çok marjinal arazilerde veya yerel tüketimi karşılamaya yönelik olarak varlığını sürdürmekte, ancak büyük bir ticari hacim ve ihracat potansiyeli yaratmada büyükbaş hayvancılığın gerisinde kalmaktadır.
Kanatlı hayvancılık (özellikle broiler ve yumurta tavukçuluğu) ise tamamen farklı bir ölçekte, kapalı sistem, endüstriyel bir kol olarak apayrı bir yere sahiptir ve kendi içinde devasa bir üretim hacmine sahiptir. Ancak yaygınlık derken genellikle geleneksel mera veya ahır hayvancılığı kastedildiğinde, odak noktası büyükbaş ve küçükbaş arasında yoğunlaşır.
Dostum, sorunun çok basit ama cevabı biraz nüanslı. Kısa ve net cevap vermek gerekirse: Etlik ve süt sığırcılığı ile koyun-keçi yetiştiriciliği ülkemizin iki büyük direğidir. Ancak "en yaygın" derken sayısal olarak bakarsan koyun, etlik üretimine bakarsan sığır öne çıkar.
Türkiye'nin ekonomisi ve gıda güvenliği açısından bakınca, sığır yetiştiriciliği stratejik öneme sahip. Neden mi? Çünkü hem et hem de süt ihtiyacımızı karşılıyor. Özellikle son 15 yılda devlet teşvikleri ve modern ahır yatırımlarıyla bu kalem çok büyüdü. Ege, Marmara ve İç Anadolu'da büyük ölçekli işletmeler artık standart. Süt endüstrisi, yoğurt, peynir gibi ürünlerin üretimini doğrudan sığır stokuyla ilişkilendiriyor. Yani market raflarındaki ürünlerin kaynağı neredeyse tamamen sığır.
Unutma, Türkiye coğrafyası neredeyse koyun ve keçi yetiştiriciliği için biçilmiş kaftan. Eğimli araziler, çayır-mera alanları ve yarı kurak iklim, bu hayvanlar için ideal. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da hâlâ küçük aile işletmeleri ağırlıklı olsa da, sayısal olarak koyun populasyonu sığırdan çok daha yüksek. Yani "en çok hayvan" sorusuna cevap arıyorsan, koyun galip. Ama "en çok et ve süt üreten sistem" deyince sığır başı çekiyor.
Bir de atlanmaması gereken bir nokta var: Ticari tavukçuluk. İnsanlar genelde "hayvancılık" deyince büyükbaş ve küçükbaş düşünür ama Türkiye'nin et tüketiminin büyük çoğunluğu aslında tavuktan geliyor. Modern, kapalı sistem, otomasyonlu çiftliklerle çalışan bu sektör, verimlilik açısından dünyada üst sıralardayız. Düşün ki, bir tavuk 6 haftada kesim ağırlığına ulaşıyor; sığırda bu süre 18-24 ay. Bu hız ve verim, tavukçuluğu gizli şampiyon yapıyor.
Eğer bu konuyu yatırım veya iş kurmak için soruyorsan, lokasyon çok önemli. Ben Hatay'dayım, burada iklim ılıman, meralar zengin. Bölgeye göre oyun değişir. Marmara'da süt sığırcılığı kârlı, Güneydoğu'da koyun-keçi hâlâ güçlü, İç Anadolu'da ise hem ikisi de dengeli.
Özetle:
Sayısal olarak: Koyun.
Ekonomik ve endüstriyel ağırlıkta: Sığır (süt ve et).
* Verimlilik ve hızda: Ticari Tavuk.
Hangi açıdan bakıyorsan ona göre "en yaygın"ın tanımı değişir. Sen tam olarak hangi detaya odaklanmak istiyorsun, beslenme mi, barınak mı yoksa pazarlaması mı? Ona göre daha derine ineriz.