Startup'ta deneme süresi bitmeden işten çıkarılman, özellikle yeni mezun bir yazılımcı için can sıkıcı bir durum olsa da, bu konunun yasal boyutu maalesef senin beklediğin kadar lehe sonuçlar doğurmayabilir. Doğrudan konuya giriyorum.
Deneme Süresi ve Yasal Çerçevesi
Türk İş Kanunu'na göre, iş sözleşmelerine en çok iki aylık deneme süresi konulabilir. Ancak, toplu iş sözleşmeleriyle bu süre dört aya kadar uzatılabilir. Senin durumunda 4 aylık bir çalışma süresinden bahsediyorsun ve deneme sürenin bitmesine iki hafta kala işine son verilmiş. Bu, deneme süresi içinde bir feshin söz konusu olduğunu net bir şekilde gösteriyor.
Deneme süresinin temel özelliği şudur: Hem işçi hem de işveren, bu süre içinde iş sözleşmesini ihbar süresi beklemeksizin ve tazminatsız olarak feshedebilir. Yani, işveren sana herhangi bir ihbar süresi tanımak ya da ihbar tazminatı ödemek zorunda değildir. Aynı şekilde, kıdem tazminatı hakkı da, bilindiği üzere en az bir yıl çalışma şartına bağlı olduğundan, 4 aylık bir çalışma için söz konusu bile olamaz.
İşe İade Davası Açmak Gerçekçi mi?
Kesinlikle gerçekçi değil. İş Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca iş güvencesi hükümlerinden faydalanabilmek ve dolayısıyla işe iade davası açabilmek için iki temel şart vardır:
1. İş yerinde otuz veya daha fazla işçi çalışıyor olması.
2. İş sözleşmesinin altı aydan uzun sürmüş olması.
Senin durumunda, 4 aylık çalışma süren bu şartın altında kalıyor. Deneme süresi içindeki fesihlerde, işverenin işten çıkarma için geçerli bir sebep gösterme zorunluluğu da bulunmaz. Performans düşüklüğü bahanesi veya bütçe sıkıntısı gibi gerekçeler, deneme süresi içinde yapılan fesihler için yasal bir tartışma konusu yaratmaz. İşveren, deneme süresini her iki tarafın da birbirini ve iş ilişkisini değerlendirdiği bir dönem olarak görür ve bu süre içinde herhangi bir gerekçe sunmadan fesih hakkına sahiptir.
Tazminat Hakların Neler Olabilir?
Yukarıda açıkladığım gibi, deneme süresi içinde fesihlerde ihbar tazminatı ve kıdem tazminatı gibi haklar doğmaz. Ancak, varsa kullanılmamış yıllık izin ücretlerin, hak ettiğin ancak ödenmemiş fazla mesai ücretlerin veya diğer ücret alacakların (örneğin 4 aylık maaşının tamamı ödenmediyse) elbette ödenmek zorundadır. Bu tür ödenmemiş alacakların varsa, bunları talep edebilirsin.
Uzman Gözüyle Püf Noktası ve Tavsiyelerim:
Deneme süresi, işçi için de "bu iş bana uygun mu, beklentilerimi karşılıyor mu" sorusunun cevabını aradığı bir dönemdir. Maalesef, bu tür durumlarda hukuki yollarla sonuç almak oldukça zordur ve genellikle maliyetli davalarla boşuna zaman ve enerji kaybetmene neden olabilir.
Benim yılların tecrübesiyle sana önereceğim en pratik yol şudur:
- Öncelikle, iş sözleşmeni kontrol et. Deneme süresinin tam olarak kaç ay olarak belirlendiğini ve feshin hangi tarihte yapıldığını doğrula.
- Eğer varsa, ödenmemiş maaş, fazla mesai gibi yasal alacaklarını talep et. Bu konuda İnsan Kaynakları veya muhasebe departmanıyla iletişime geçebilirsin.
- En önemlisi: Bu durumu kişisel bir başarısızlık olarak görme. Startuplar özellikle erken aşamalarda finansal zorluklar yaşayabilir ve personel azaltımına gidebilirler. Bu, senin performansından çok, şirketin içinde bulunduğu koşullarla ilgili olabilir.
- Enerjini ve zamanını yeni bir iş bulmaya odakla. Deneme süresi içinde işten çıkarılman, çoğu işveren için kırmızı bayrak değildir, zira bunun yasal çerçevesini bilirler. Ön görüşmelerde durumu dürüstçe açıklayabilir, "karşılıklı beklentilerin örtüşmediği" veya "şirketin stratejik önceliklerinin değiştiği" gibi ifadeler kullanabilirsin.
Özetle, işe iade davası açmak veya kıdem/ihbar tazminatı talep etmek senin durumunda yasal olarak mümkün değil. Odaklanman gereken, varsa ödenmemiş alacaklarını tahsil etmek ve gelecekteki kariyer fırsatlarına yönelmek olmalı.