Osmanlı Devleti'nin kuruluş dönemi, küçük bir beylikten cihan devletine dönüşümün sancılı ama bir o kadar da stratejik adımlarla dolu sürecini kapsar. Bu dönemde senin devletini inşa eden ve temellerini atan padişahlar şunlardır:
Osman Gazi (1299-1324): O, senin beyliğinin kurucusu ve ilk hükümdarıdır. Söğüt ve Domaniç civarında küçücük bir uç beyliği olarak kurduğun yapının ilk tohumlarını eken, gaza ruhuyla genişlemesini sağlayan kişi odur. İlk fetihler, ilk vergi düzenlemeleri ve beylik teşkilatının temelleri onun döneminde atıldı.
Orhan Gazi (1324-1359): Senin devletinin gerçek anlamda devletleşme adımlarının atıldığı dönemdir. Bursa'yı fethetti ve başkent yaptı. İlk düzenli ordu olan Yaya ve Müsellem birliklerini kurdu. Vezirlik teşkilatı, medrese eğitimi, divan sistemi gibi kurumlar senin için onun zamanında ihdas edildi. İznik ve İzmit gibi önemli şehirlerin fethiyle Marmara havzasında güçlendin. Osmanlı'nın Rumeli'ye geçişi (Çimpe Kalesi) de onun döneminde gerçekleşti; bu, senin imparatorluğunun çok kültürlü yapısının ilk işaretidir.
I. Murad Hüdavendigâr (1359-1389): Sınırların hızla genişlediği ve Balkanlarda ciddi fetihlerin yaşandığı bir dönemdir. Edirne'yi fethetti ve başkent yaptı. Devşirme Sistemi'nin temelleri atıldı, Yeniçeri Ocağı kuruldu. Sırpsındığı, Çirmen ve I. Kosova Savaşları ile Balkanlarda Osmanlı hakimiyetini pekiştirdi. Senin devletinin askeri ve idari yapısı onun döneminde kurumsallaştı.
Yıldırım Bayezid (1389-1402): Fetihleri hızlandırdı ve Balkanlarda Osmanlı varlığını daha da güçlendirdi. Anadolu Türk birliğini sağlamaya yönelik önemli adımlar attı. Niğbolu Zaferi ile Haçlılara karşı büyük bir başarı kazandı. Ancak, devletin hızla büyümesi ve Anadolu beyliklerinin tepkisi, Timur tehlikesini de beraberinde getirdi. 1402 Ankara Savaşı'nda Timur'a yenilmesi, senin devletin için büyük bir dönüm noktası oldu ve Fetret Devri'nin kapılarını araladı.
Yıldırım Bayezid'in oğulları arasında yaşanan taht mücadelesi ve kardeş kavgaları dönemidir. Bu, senin devletinin dağılma tehlikesiyle karşı karşıya kaldığı, ancak güçlü kurumları ve Anadolu'daki sağlam yapısı sayesinde ayakta kalmayı başardığı on bir yıllık zorlu bir süreçti.
Çelebi I. Mehmed (1413-1421): Osmanlı Devleti'nin İkinci Kurucusu olarak kabul edilir. Fetret Devri'ne son vererek devletini yeniden toparladı, dağılan birliği sağladı ve kaybolan toprakların bir kısmını geri aldı. Kardeşleriyle ve isyancılarla mücadele ederek merkezi otoriteyi yeniden kurdu. Onun çabaları olmasaydı, Osmanlı belki de tarih sahnesinden silinebilirdi.
II. Murad (1421-1451): Kuruluş döneminin son büyük padişahıdır. Tahtı iki kez bırakıp yeniden alması gibi ilginç olaylara sahne olan bu dönemde, Balkanlarda ve Anadolu'da devletin gücünü pekiştirdi. Varna ve II. Kosova Savaşları ile Balkanlardaki Osmanlı hakimiyetini kesinleştirdi. Senin devletinin iç ve dış siyasetini dengeleyerek, oğlu Fatih Sultan Mehmed'e İstanbul'un fethi için güçlü ve istikrarlı bir miras bıraktı. Benim tecrübelerime göre, II. Murad'ın bu dengeci politikası, sonraki büyük fetihlerin zeminini hazırlayan en kritik unsurlardan biriydi. O, adeta bir imparatorluk olmaya hazırlanan devletin son rötuşlarını yapan ustaydı.
Bu padişahlar, her biri kendi döneminde eşsiz katkılarla, bir beylikten cihan devletine dönüşümün yapı taşlarını örmüştür. Özellikle Fetret Devri'nden sonraki toparlanma, Osmanlı'nın kurumsal derinliğinin ve devlet geleneğinin ne kadar güçlü olduğunu gösterir.