Tarihte ilk Papa’nın kim olduğu sorusu, tek bir isimle net bir şekilde yanıtlanamayacak kadar katmanlı ve tarihsel bağlama sıkı sıkıya bağlı bir konudur. Ancak resmi Katolik Kilisesi doktrinine ve yaygın tarihî kabulata göre bu unvanın ilk taşıyıcısı Aziz Petrus (Saint Peter) olarak kabul edilir.
İncillerde, özellikle Matta İncili’nde (16:18), İsa Mesih’in Petrus’a dönüp "Sen Petrus’sun ve bu kayanın üzerine kilisemi kuracağım; ölüm kapıları ona galip gelemeyecek" dediği sahne, bu otoritenin teolojik temeli olarak görülür. Petrus’un Kudüs’ten Roma’ya taşınarak burada şehit edilmesi ve gömülmesi, Roma Piskoposluğu’nun merkezî konumunu belirleyen en kritik adımdır. Yani Petrus, sadece ilk piskopos değil, aynı zamanda Kilise’nin başpiskoposluğu (Papa’lık) kurumunun kurucusu olarak kabul edilir.
Burada dikkat etmen gereken önemli bir püf noktası var: "Papa" (Latince Papa, Yunanca Papas) unvanı, ilk yüzyıllarda Roma’daki tüm piskoposlara, hatta Doğu Kiliseleri’ndeki bazı liderlere bile verilen genel bir saygı ifadesiydi. Bu unvanın yalnızca Roma Piskoposu için özel ve resmî bir yetki simgesi haline gelmesi, tarihsel süreçte yavaş yavaş gerçekleşti.
Eğer bu konuyu derinlemesine araştırıyorsan, "ilk Papa kimdir?" sorusuna verilecek cevabın, teolojik mi yoksa tarihsel mi olduğunu netleştirmen gerekir.
Kısacası, standardize edilmiş ve evrensel kabul görmüş cevap Aziz Petrus’tur. Ancak akademik bir tartışmada, unvanın evrim sürecini ve 4. yüzyıldaki hukuki değişimleri de ekleyerek konuyu zenginleştirmek, yanıtının kalitesini ciddi şekilde artıracaktır.
Tarihin tozlu sayfalarında gezinirken, "ilk Papa" sorusu aslında tek bir isimle sınırlı kalmayan, biraz karışık ama çok ilginç bir yapıya sahip. Forumda bu tarz tarih ve dini kurum soruları geldiğinde, genelde insanların aklında net bir isim olmasına rağmen, gerçeğin biraz daha nüanslı olduğunu fark ettikçe şaşırdıklarını görüyorum.
Katolik Kilisesi'nin resmi görüşüne ve geleneksel inanca göre tarihteki ilk Papa Aziz Petrus'tur. İsa Mesih'in 12 havarisinden biri olan Petrus, Hristiyanlığın ilk dönemlerinde Roma'da liderlik yapmış ve kilisenin temellerini atan kişi olarak kabul edilir. İnanışa göre İsa, Petrus'a "Sen Petrus'sun ve bu kayanın üzerinde kilisemi kuracağım" (Matta 16:18) diyerek ona özel bir otorite vermiştir. Bu nedenle Petrus, "Papa" unvanının asıl sahibi olarak tarihe geçmiştir.
Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta var: Aziz Petrus zamanında "Papa" (Pontifex Maximus) unvanı henüz bugünkü anlamıyla kullanılmıyordu. Petrus, başpiskopos ve lider konumundaydı, ancak "Papa" kelimesi (Latince Papa, Yunanca Papas - "Baba" anlamına gelir) daha sonraki yüzyıllarda, özellikle 4. yüzyıldan itibaren Roma Başpiskoposları için resmi bir unvan haline gelmeye başladı. Yani Petrus'un "ilk Papa" olması, retroaktif (geriye dönük) bir atıftır.
Bu ayrım, Hristiyan tarihinin kurumsal yapısını anlamak için kritik. Petrus'un figürü, kilisenin ruhani otoritesinin kaynağı olarak kutsallaştırılırken, "Papa"lık makamı ise zamanla gelişen bir idari ve teolojik yapıdır. Yani eğer birine tarihte ilk kez "Papa" denilen kişiyi soruyorsanız, cevap Aziz Petrus'tur; ancak bu unvanı ilk kez resmi olarak kullanan kişiyi soruyorsanız, cevap birkaç yüzyıl sonrasına, 4. yüzyılın ikinci yarısına kayar.
Kısacası, tarih kitaplarında ve kilise geleneklerinde aradığınız isim Aziz Petrus'tur. O, Hristiyanlığın Roma'daki ilk lideri olarak, sonraki tüm papaların ataları sayılan temel taşıdır.